Zrozumienie zespołu deficytu uwagi/nadpobudliwości psychoruchowej (ADHD) często skupia się na zachowaniu, takim jak trudności z koncentracją lub działania impulsywne. Jednak sposób, w jaki mózg przetwarza podstawowe informacje wizualne w bardzo krótkich momentach, nadal nie jest do końca jasny. Naukowcy od dawna sugerują, że aktywność mózgu wzrasta i spada według powtarzających się wzorców, często nazywanych rytmami, kształtujących sposób, w jaki ludzie widzą świat i reagują na niego. Nowe odkrycia pokazują, że te wzorce czasowe różnią się u dorosłych z ADHD, co daje wyraźniejszy obraz wpływu na samą percepcję.
Naukowcy dr Pénélope Pelland-Goulet, profesor Martin Arguin, dr Hélène Brisebois i dr Nathalie Gosselin z Université de Montréal wraz ze współpracownikami z Centre Alpha-Neuro i Collège Montmorency badali, jak percepcja wzrokowa zmienia się z chwili na chwilę u dorosłych z ADHD i bez ADHD. Ich badanie, opublikowane w czasopiśmie PLOS One, przedstawia metodę śledzenia, jak skutecznie mózg przetwarza sygnały wizualne w małych wycinkach czasu, przy użyciu techniki zwanej losowym próbkowaniem czasowym, czyli metody, w której informacje wizualne są prezentowane w szybko zmieniających się fragmentach w celu zbadania czasu.
Uczestnicy badania zostali poproszeni o przeczytanie krótkich słów, które pojawiały się na krótko na ekranie, podczas gdy obraz był „statyczny”, co oznaczało przypadkowy szum wizualny podobny do rozmytego sygnału telewizyjnego, szybko zmieniającego się podczas każdej prezentacji. Taka konfiguracja pomogła naukowcom dokładnie określić, kiedy mózg lepiej, a kiedy gorzej rozpoznawał to, co widział. Chociaż obie grupy osiągnęły ogólnie podobne wyniki, bliższa inspekcja ujawniła wyraźne różnice w sposobie, w jaki ich przetwarzanie wizualne zmieniało się w czasie. Stosując komputerowy system klasyfikacji – rodzaj sztucznej inteligencji sortującej wzorce – zespół był w stanie poprawnie zidentyfikować osoby z ADHD w ponad dziewięciu na dziesięć przypadków, korzystając wyłącznie z tych wzorców czasowych.
Warto zauważyć, że wyniki pokazują, że percepcja wzrokowa nie jest ciągła, lecz wzrasta i opada w szybkich cyklach, krótkich, powtarzających się wybuchach aktywności, a cykle te różnią się u osób z ADHD. Profesor Arguin zauważył: „Te cechy czasowe były na tyle różne w poszczególnych grupach, a jednocześnie na tyle spójne wśród uczestników tej samej grupy, że algorytm uczenia maszynowego klasyfikował uczestników do odpowiednich grup z bardzo dużą dokładnością, wykorzystując jedynie niewielką część dostępnych funkcji”. Różnice te były szczególnie zauważalne w przypadku wolniejszych wzorców rytmu, które wydają się odgrywać ważną rolę w sposobie, w jaki mózg radzi sobie z napływającymi informacjami wizualnymi.
Dalsze obserwacje wykazały, że leki również pozostawiają wyraźny ślad w wizualnych wzorcach synchronizacji czasu. Osoby, które regularnie zażywały leki pobudzające, czyli leki zwiększające aktywność niektórych części mózgu, wykazywały inny rytm przetwarzania w porównaniu do osób, które tego nie robiły. Profesor Arguin powiedział: „Wtórne ustalenia wykazały, że osoby z ADHD można klasyfikować z bardzo dużą dokładnością pod względem stosowania przez nie leków psychostymulujących”. Wyniki te sugerują, że leczenie może wpływać nie tylko na objawy zewnętrzne, ale także na wewnętrzny czas przetwarzania przez mózg tego, co widzi.
Podsumowując, odkrycia profesora Arguina i jego zespołu pokazują, że ADHD jest powiązane ze stałymi i mierzalnymi różnicami w sposobie przetwarzania informacji wzrokowych w czasie. Te wspólne wzorce w każdej grupie wskazują na głębsze procesy mózgowe, które mogą działać jako wiarygodne wskaźniki stanu. Patrząc w przyszłość, podejście to może pomóc w stworzeniu nowych sposobów wspomagania diagnozy i śledzenia efektów leczenia, a wszystko to poprzez badanie subtelnego wyczucia czasu w codziennych zadaniach wzrokowych.
Odniesienie do czasopisma
Pelland-Goulet P., Arguin M., Brisebois H., Gosselin N. „Przetwarzanie wzrokowe u dorosłych z ADHD zmienia się w różny sposób w czasie”. PLOS Jeden, 2025; 20(9): e0310605. DOI: https://doi.org/10.1371/journal.pone.0310605
O Autorach
Pénélope Pelland-Goulet ukończyła studia doktoranckie na Université de Montréal pod kierunkiem prof. Gosselin i Arguin oraz Dre Brisebois, gdzie pracowała nad funkcjami poznawczymi i aktywnością mózgową u studentów z ADHD. Obecnie jest pracownikiem naukowym ze stopniem doktora na Université du Québec en Outaouais, gdzie wraz z profesorami pracuje nad czasową dynamiką wyrazu twarzy i rozpoznawaniem. Caroline Blais, Daniel Fiset i Annie Berubé.
Martin Arguin jest profesorem na Wydziale Psychologii Uniwersytetu w Montrealu od 1993 r. Jego publikacje w dużej mierze dotyczą badań psychofizycznych i neurologicznych nad funkcjami wzrokowymi wysokiego poziomu (rozpoznawanie wzrokowe i uwaga) u normalnych dorosłych oraz w specjalnych populacjach z różnymi zaburzeniami neurologicznymi. Jest członkiem Interdyscyplinarnego Centrum Badań nad Mózgiem i Uczeniem się Uniwersytetu w Montrealu oraz dyrektorem laboratorium w Centrum Badawczym Institut Universitaire de Gériatrie de Montréal.
Doktor Brisebois jest neuropsychologiem i badaczem bólu przewlekłego w Hôpital Juif de Réadaptation w Laval w Kanadzie. Wcześniej wykładała na Wydziale Psychologii Collège Montmorency, gdzie specjalizowała się w neuropsychologii i zastosowaniu neurofeedbacku. Założyła tam także Centrum Alpha-Neuro, klinikę neuropsychologii klinicznej i stosowanej, której głównym celem jest rozwój programów badawczych w zakresie oceny neuropsychologicznej oraz leczenia ADHD, lęków i wstrząśnień mózgu. Na początku swojej kariery pracowała jako psycholog z różnorodną klientelą.
Doktor Nathalie Gosselin jest profesorem zwyczajnym na Wydziale Psychologii Uniwersytetu w Montrealu oraz pracownikiem naukowym w Międzynarodowym Laboratorium Badań nad Mózgiem, Muzyką i Dźwiękiem (BRAMS) oraz Centrum Badań nad Mózgiem, Językiem i Muzyką (CRBLM). Jej badania badają wpływ muzyki na funkcje poznawcze, zwłaszcza uwagę, funkcje wykonawcze i pamięć, na przestrzeni całego życia. Zajmuje się badaniem tych procesów poznawczych zarówno w populacjach klinicznych (np. z ADHD), jak i u osób zdrowych. Jej praca koncentruje się również na opracowywaniu i ocenie interwencji opartych na muzyce, mających na celu promowanie zdrowia psychicznego i poznawczego u osób starszych. Jej badania były wspierane przez główne agencje finansujące, w tym Kanadyjskie Instytuty Badań nad Zdrowiem (CIHR), Kanadyjską Radę ds. Badań Społecznych i Humanistycznych (SSHRC) oraz Fonds de recherche du Québec – Santé (FRQS) i Société et Culture (FRQSC). Doktor Gosselin jest także neuropsychologiem klinicznym. Jej wiedza z zakresu oceny neuropsychologicznej obejmuje szeroki zakres schorzeń na każdym etapie rozwoju (np. ADHD, dysleksję, niepełnosprawność intelektualną, uzdolnienia i urazowe uszkodzenie mózgu).
