Słodkie napoje nie tylko zaspokajają ochotę na słodycze; podsycają światowy kryzys zdrowotny. Nowe, duże, ogólnoświatowe badanie powiązało spożycie napojów słodzonych cukrem – takich jak napoje gazowane, słodzone soki i napoje energetyczne – z powszechnymi przypadkami cukrzycy typu 2 i chorób serca u osób ze 184 krajów. Motywacją do podjęcia tej pracy jest stały wzrost spożycia słodkich napojów na całym świecie i jego wyraźny związek z długotrwałymi chorobami. Chociaż skutki zdrowotne tych napojów są znane od jakiegoś czasu, jest to najpełniejszy jak dotąd obraz tego, jak bardzo wpływają one na ludzi z różnych środowisk i regionów.
Tym międzynarodowym przedsięwzięciem badawczym kierowała dr Laura Lara i profesor Dariush Mozaffarian z Tufts University. Wyniki ich badań opublikowano w czasopiśmie medycznym Nature Medicine. Naukowcy wykorzystali szczegółowe dane z badań żywności i napojów z Global Dietary Database – dużego zbioru danych żywieniowych z całego świata – wraz z zaawansowanymi technikami statystycznymi, czyli metodami wykorzystującymi matematykę do dokładnego oszacowania wyników, aby oszacować, ile nowych przypadków cukrzycy typu 2 i chorób serca było powiązanych ze spożyciem słodkich napojów zarówno w latach 1990, jak i 2020. Przyjrzeli się także różnicom ze względu na wiek, płeć, poziom wykształcenia oraz to, czy ludzie mieszkali w miastach, czy na obszarach wiejskich.
Tylko w 2020 r. słodkie napoje powiązano z dużą liczbą nowych przypadków cukrzycy typu 2 i chorób serca na całym świecie. Oznacza to, że napoje te były głównym czynnikiem powodującym około jedną na dziesięć nowych diagnoz cukrzycy i jeden na trzydzieści nowych przypadków chorób serca w tym roku. Szczególnie dotknięci byli mężczyźni, młodsi dorośli i mieszkańcy miast. Najwyższy poziom spożycia zaobserwowano w Ameryce Łacińskiej, na Karaibach i w Afryce Subsaharyjskiej – w regionach, w których słodzone napoje były powiązane z prawie jedną czwartą wszystkich nowych przypadków cukrzycy. W niektórych krajach prawie połowa nowych rozpoznań cukrzycy była spowodowana słodkimi napojami.
Doktor Laura i profesor Mozaffarian odkryli, że w latach 1990–2020 najszybszy wzrost problemów zdrowotnych spowodowanych słodkimi napojami nastąpił w Afryce Subsaharyjskiej. Wzrost ten powiązano z większą liczbą osób mieszkających w miastach i zdobywających lepsze wykształcenie, co zwykle jest oznaką lepszego zdrowia. „Nasze badanie wyróżnia kraje i subpopulacje – mniejsze, określone grupy w populacji – najbardziej dotknięte chorobami związanymi ze spożywaniem słodkich napojów, co pomaga w opracowywaniu lepszych polityk i działań mających na celu zmniejszenie tych zagrożeń dla zdrowia na całym świecie” – powiedział profesor Mozaffarian.
Ta globalna migawka ukazuje również poważną nierówność: podczas gdy bogatsze kraje odnotowały niewielką poprawę w ograniczaniu szkód powodowanych przez słodkie napoje – dzięki spadającej konsumpcji i zdecydowanej polityce zdrowotnej – kraje rozwijające się dostrzegają odwrotną tendencję. Na obszarach miejskich Afryki Subsaharyjskiej ponad jedna trzecia nowych przypadków cukrzycy u osób dorosłych z wyższym wykształceniem była powiązana ze spożyciem słodkich napojów. Odkrycie to podważa pogląd, że sama edukacja wystarczy, aby chronić ludzi przed niezdrowymi nawykami związanymi z jedzeniem i napojami.
Dzięki określeniu, które regiony i grupy ludzi są najbardziej zagrożone, badanie zapewnia plan działania w zakresie ukierunkowanych rozwiązań. Obejmują one bardziej zdecydowane działania, takie jak podatki od słodkich napojów, ograniczenia dotyczące reklam kierowanych do dzieci i kampanie uświadamiające. Kampanie uświadamiające społeczeństwo to zorganizowane działania mające na celu edukowanie ludzi o problemie za pomocą mediów i wydarzeń. Naukowcy ostrzegają jednak, że samo nauczenie ludzi o niebezpieczeństwach związanych ze słodkimi napojami nie wystarczy. „Biorąc pod uwagę wyższe spożycie i wpływ na zdrowie lepiej wykształconych dorosłych w wielu częściach świata, samo kształcenie ogólne raczej nie skutecznie obniży spożycie słodkich napojów” – stwierdziła dr Laura.
W miarę jak kraje dążą do osiągnięcia głównych celów zdrowotnych określonych przez Organizację Narodów Zjednoczonych – takich jak ograniczenie chorób, którym można zapobiegać i poprawa równości w zakresie zdrowia – zajęcie się skutkami słodkich napojów staje się szczególnie pilne. Choroby, którym można zapobiegać, to choroby, których często można uniknąć dzięki zdrowszym nawykom lub wczesnemu leczeniu. Badanie to nie tylko pokazuje, jak poważny jest problem, ale także dostarcza przywódcom i rządom solidnych informacji umożliwiających opracowanie polityk, które naprawdę mogą mieć wpływ na zdrowie publiczne.
Odniesienie do czasopisma
Lara-Castor L., O’Hearn M., Cudhea F., Miller V., Shi P., Zhang J., Sharib JR, Cash SB, Barquera S., Micha R., Mozaffarian D., „Obciążenia cukrzycą typu 2 i chorobą sercowo-naczyniową attributed to kids-słodzone napoje w 184 krajach”. Medycyna Przyrodnicza, 2025; 31(2):552–564. DOI: https://doi.org/10.1038/s41591-024-03345-4
O Autorach
Doktor Laura Lara-Castor jest badaczem zdrowia publicznego, zajmującym się globalnym żywieniem i chorobami dietozależnymi. Współpracuje z takimi instytucjami jak Uniwersytet Tufts oraz Instytut Pomiarów i Oceny Zdrowia, a jej praca koncentruje się na zrozumieniu, w jaki sposób wzorce żywieniowe przyczyniają się do głównych problemów zdrowotnych na całym świecie. Odgrywa wiodącą rolę w projekcie Global Dietary Database, który gromadzi dane dotyczące spożycia żywności w różnych krajach w celu wspierania strategii zdrowotnych opartych na dowodach. Badania dr Lary-Castor mają na celu uczynienie nauk o żywieniu bardziej dostępnymi i praktycznymi dla celów polityki i planowania zdrowia publicznego.
Profesor Dariush Mozaffarian jest kardiologiem i ekspertem ds. zdrowia publicznego na Uniwersytecie Tufts, gdzie kieruje Instytutem Żywność to Medycyna. Jego badania obejmują odżywianie, politykę i zapobieganie chorobom przewlekłym. Jako wiodący głos w dziedzinie zdrowia na świecie opowiada się za stosowaniem rozwiązań opartych na żywności w celu ograniczenia chorób związanych z dietą, takich jak cukrzyca i choroby serca. Jego praca często łączy naukę i politykę, mając na celu wywarcie wpływu na krajowe i międzynarodowe wysiłki na rzecz poprawy zdrowia dietetycznego.
