„Wolę czas owadów od czasu gwiazd” – napisała w swoim uroczym wierszu laureatka Nagrody Nobla Wisława Szymborska „Możliwości”. Nasze preferencje oczywiście nie mają większego znaczenia dla czasu — żyjemy tutaj zawieszeni między czasem owadów a czasem gwiazd, a nasze przejściowe życie jest zarezerwowane na „jeszcze i nigdy więcej”. Czas zaskakuje nas swoją elastycznością i sposobem, w jaki jest zwalnia, gdy się boimy, i przyspiesza wraz z wiekiem. Dręczy nas swoją stagnacją, sposobem czekanie wywraca psychikę. Prześladuje nas swoim żądanie sensu. Czas jest oddechem w płucach życia, szpikiem w szkielecie przestrzeni, substancja, z której jesteśmy stworzeni„Czas jest rzeką, która mnie unosi” – ryczy Borges korytarzem wieczności – „ale ja jestem rzeką; to tygrys, który mnie niszczy, ale ja jestem tygrysem; to ogień, który mnie trawi, ale ja jestem ogniem”.

Ale choć nie mamy kontroli nad samym czasem, mamy wybór, w jaki sposób się na niego zorientujemy, jak zamieszkamy w chwili, w jaki sposób posiądziemy przeszłość i otworzymy się na przyszłość – wybór, który kształtuje całe nasze doświadczenie życia, tę kostnicę czasu. I tak jak warto o tym pamiętać istnieje nieskończenie wiele rodzajów pięknego życiawarto pamiętać, że istnieje nieskończenie wiele sposobów przebywania w czasie.

W jej całkowicie wspaniałej książce Zwietrzenie (biblioteka publiczna), geolog i psychoterapeutka Ruth Allen bada niektóre z nich jako różne sposoby zakotwiczenia w naszej własnej egzystencji.

Pokolenie po taksonomizacji Paula Goodmana dziewięć rodzajów ciszyAllen klasyfikuje rodzaje czasu w ramach celebracji tego, co nazywa chronologiczna różnorodność:

Czas jest tak różnorodny i doświadczany tak odmiennie pomiędzy podmiotami w teraźniejszości, że wszelki długotrwały wysiłek mający na celu ograniczenie tego, czym jest czas, rozpada się. Jest czas owadów, które żyją nie dłużej niż jeden dzień, i czas żółwi, które przewyższają nasze. Jest czas, który dla mnie jest zaoszczędzony, ale dla ciebie stracony. Jest taki czas, który w nierównym świecie nigdy nie będzie równy, kiedy ty możesz odpocząć, a ja muszę pracować i odwrotnie. Jest czas, którego doświadczamy w porządku chronologicznym (lub chronos), ale istnieje także jakościowe doświadczenie „wszystko w swoim czasie” w danej chwili (lub kairos). Jest czas, jakiego doświadcza się na wysokościach, który różni się od czasu na poziomie morza, i jest czas, który zmienia się i załamuje wraz z długością geograficzną. Jest powolny okres młodości, kiedy pomysły i doświadczenia płyną jasno i szybko jak źródlana woda, tworząc nieskończony i rozległy prezent, oraz Święta Bożego Narodzenia, które nigdy nie nadchodzą, oraz szybki czas starości, kiedy brak nowości przyspiesza życie, pędząc naprzód jak strzała do celu bez wahania i odchyleń. Jest czas naszego doświadczenia psychologicznego, względny czas Einsteina, a teraz także czas entropiczny zakorzeniony w tym, co fizyk Carlo Rovelli nazywa naszą „niewiedzą kwantową”. „Kiedy odkryliśmy wszystkie aspekty czasu, o których można mówić, oznacza to, że znaleźliśmy czas” – deklaruje Rovelli. Na razie więc nie znamy czasu.

Czerpanie z twórczości Marcii Bjornerud – kolejna niezwykle wnikliwy geolog — i jej koncepcja terminowośćAllen zastanawia się, jak życie w tych różnych rodzajach czasu i pomiędzy nimi może pomóc nam być pełniejszymi żywymi i bardziej znaczącymi połączeniami (co w ostatecznym rozrachunku jest jedyną rzeczą, która odkupia naszą śmiertelność). Dodaje:

Czas nie jest zasobem, na którym możemy zarobić. To prawda terminowość… to żyć w świadomości dynamicznego i nieprzewidywalnego splotu czasów współistniejących w jednym życiu, a także intersubiektywnej natury czasu pomiędzy wszystkimi jednostkami. Aby dobrze go przeżyć, być może będziemy musieli całkowicie przełamać doczesne normy i ostatecznie pogodzić się z czasem jako całkowicie relacyjnym i zależnym od siebie w specyficzny i zlokalizowany sposób. W ten sposób czas staje się wyjątkowy wśród jednostek, które współtworzą jego znaczenia i które poprzez wzajemne oddziaływanie na siebie nadają mu żywotność i żywotność.

Zanurz się głębiej – w temat i w sam korpus czasu – za pomocą 200 lat refleksji nad czasem od największych umysłów ludzkości, od Kierkegaarda po Ninę Simone, a następnie rozkoszuj się uroczą książką dla dzieci w stylu vintage Czas jest kiedy.