Niebo nigdy nie jest jaśniejsze niż w zimną, gwiaździstą noc w środku zimy. To właśnie przy takich okazjach, dzięki wyjątkowej przejrzystości atmosfery zimowej, na całym niebie można dostrzec słabsze gwiazdy. A olśniewający szereg jasnych gwiazd i konstelacji, które dominują na naszym wieczornym niebie, jest prowadzony przez najjaśniejszy ze wszystkich wzorów gwiazd: Orion Potężny Łowca.
Gdy w tym miesiącu zapadnie ciemność, będziemy mogli oglądać Oriona gigantycznymi krokami wspinającymi się po południowo-wschodniej części nieba. Następnie pojawia się w pełnej widoczności – w pogoni za bykiem, który stale się od niego oddala – wysoko na południe około godziny 20:00 czasu lokalnego, a następnie schodzi poniżej zachodniego horyzontu około drugiej nad ranem następnego dnia, by ponownie wyruszyć w podróż następnej nocy.
Gwiazdy pasa były znane
Orion jest najjaśniejszą konstelacją, ale nie jest pod tym względem wyjątkiem. Wzdłuż południowej Drogi Mlecznej, od Oriona do Skorpiona, znajduje się kilka innych błyszczących grup, z których Krzyż Południa (Crux) i Centaur (Centaurus) zawiera po dwie gwiazdy pierwszej wielkości, podobnie jak Orion.
ZWO ASI533MC Pro
Kamera ZWO ASI533MC Pro jest, naszym zdaniem, najlepszą dedykowaną kamerą astro. Charakteryzuje się blaskiem o zerowym natężeniu, wydajnością kwantową 80% i liczbą klatek na sekundę na poziomie 20 klatek na sekundę. Posiada również czujnik 9 MP. Możesz sprawdzić nasz Recenzja ZWO ASI533MC Pro dla bardziej szczegółowego spojrzenia.
Jednakże Orion jest wyjątkowy w fascynującym trio gwiazd drugiej wielkości, które tworzą jego pasek. Rzeczywiście, prawdopodobnie nie ma bardziej chwytliwego wzoru gwiazd na całym niebie. Wszystkie trzy są gwiazdami drugiej wielkości, dość podobnymi pod względem jasności i są prawie w równych odstępach na linii, obejmującej rozmiar kątowy 2,3 stopnia.
Te trzy gwiazdy z pasa mają także poetycko chwytliwe nazwy: od lewej (wschód) do prawej (zachód): Alnitak, Alnilam i Mintaka. Dla niektórych starych kultur gwiazdy te same w sobie były minikonstelacją. Na przykład mieszkańcy Grenlandii uważali ich za zdezorientowanych łowców fok, którzy zaginęli na morzu; Chińczycy postrzegali je jako belkę ważącą; Australijscy aborygeni wierzyli, że są to trzej młodzi mężczyźni tańczący do muzyki granej przez pobliskie dziewice (Plejady).
Wspomina się o nich nawet w Biblii w Księdze Hioba 38:31: „Czy możesz związać słodkie wpływy Plejad lub rozluźnić więzy Oriona?” To jest wersja Króla Jakuba: niektóre późniejsze tłumaczenia wyraźnie wspominają o „pasie Oriona”.
Olśniewające elementy Oriona
Wszystkie te trzy gwiazdy to niebieskie nadolbrzymy, rzadkie gwiazdy należące do najjaśniejszych członków naszej galaktyki: młode, gorące, niebieskawe obiekty, fizycznie podobne do większości znanych w Cruxie i Centaurze. Razem tworzą najbardziej rzucającą się w oczy część Pasa Goulda, nazwaną na cześć Benjamina Apthorpa Goulda (1824-1896), który badał ten układ i prawie 150 lat temu zwrócił uwagę na pasmo jasnych niebieskich olbrzymów, które mniej więcej pokrywa się z Drogą Mleczną.
Kiedy patrzymy na zimowe niebo, widzimy jedne z najjaśniejszych gwiazd w naszej części galaktyki. Odległości gwiazd z Pasa Oriona wahają się od 900 do 2000 lat świetlnych od nas i świecą przy średniej jasności szacowanej na ponad 200 000 razy większej niż nasze Słońce! Te niebieskie gwiazdy optycznie dominują w dysku naszej galaktyki, w którym leżą jej ramiona spiralne. Nasz Układ Słoneczny znajduje się w jednym z ramion.
Kiedy jednak patrzymy na letnie niebo, nasz wzrok jest skierowany w przeciwnym kierunku, gdzie takich olśniewających galaktycznych latarni jest mniej. Jednak środek naszej galaktyki jest w kierunku Strzelec, którego niezliczone gwiazdy, wraz z gwiazdami z sąsiednich konstelacji, gromadzą się wzdłuż naszego wzroku, tworząc wspaniałą letnią Drogę Mleczną. Zimą, mimo że widzimy jaśniejsze gwiazdy, patrzymy bezpośrednio poza centrum galaktyki; dlatego pas Drogi Mlecznej jest tutaj znacznie cieńszy i mniej widoczny.
Wraz z innymi niebieskimi latarniami Oriona gwiazdy pasa tworzą luźne zgrupowanie gwiazd zwane asocjacją. Te młode gwiazdy dosłownie palą świecę z obu końców, wściekle łącząc swoje pierwiastki w cięższe. Rzeczywiście, takie jasne, niebieskie gwiazdy mogą żyć tylko kilka milionów, a być może dziesiątki milionów lat. Dla kontrastu, nasze słońce ma oczekiwany czas życia wynoszący co najmniej 10 lat miliard lata. Gwiazdy chłodniejsze i słabsze mogą żyć znacznie dłużej; teoretycznie najciemniejsze czerwone karły mogą żyć nawet bilion lat lub dłużej.
Niewinni świadkowie
Dwie gwiazdy Oriona nie są członkami stowarzyszenia Orion i są znacznie bliżej nas. Betelgeza, w prawym ramieniu myśliwego znajduje się w odległości około 500 lat świetlnych; jest to czerwony nadolbrzym, nieregularna gwiazda zmienna o jasności do 15 000 słońc. W drugim ramieniu Oriona jest Bellatrixokoło 250 lat świetlnych od nas. To oczywiście szczęście, że ci dwaj luminarze zmierzają w tym samym kierunku, co stowarzyszenie Oriona, bo bez nich nie moglibyśmy sobie wyobrazić potężnego łowcy na naszym zimowym niebie!
Nawiasem mówiąc, w odległej przyszłości Orion nie będzie już tak widoczny jak obecnie, ponieważ nasz Układ Słoneczny oddala się od niego z prędkością około 20 km na sekundę. Szczyt ruchu Słońca w przestrzeni znajduje się w pobliżu gwiazdy letniej Vegaprawie naprzeciwko na niebie Oriona.
Joe Rao jest instruktorem i gościnnym wykładowcą w New York’s Planetarium Haydena. Pisze o astronomii m.in Magazyn Historii Naturalnej, Niebo i teleskop, Almanach starego rolnika i inne publikacje.
