„Ja, które ciągle się zmienia, to ja, które nadal żyje” – napisała Virginia Woolf w jednym ze swoich charakterystycznych fragmentów ogromnej wnikliwości, gdy rozważała umierająca sztuka pisania listów. To może być najbardziej elementarny paradoks istnienia: pragniemy trwałości i stabilności pomimo wszechświata ciągłych zmian jako sposób na zabezpieczenie się przed nieuniknionym faktem naszej śmiertelności, naszej indywidualnej nietrwałości. A jednak ten wadliwy mechanizm radzenia sobie nie skutkuje nieśmiertelnością, ale samozadowoleniem, stagnacją, żywą śmiercią. Emerson podczas ważenia uchwycił ten paradoks z niesamowitą precyzją klucz do rozwoju osobistego: „Ludzie chcą być osiedleni; tylko jeśli są niespokojni, jest dla nich nadzieja”.

To właśnie twierdził współczesny i współpracownik Emersona, wielki reformator edukacji Elżbieta Peabody (16 maja 1804 – 3 stycznia 1894), bada w liście z 1838 roku do siostry swojego przyjaciela Nathaniela Hawthorne’a, zawartym w Zastanawianie się. (Siostra Peabody, Sophia, ostatecznie poślubiła Hawthorne’a i przeżyła jego sprzeczne romantyczne przywiązanie do Hermana Melville’a.)

Jako dziecko Peabody nauczyła się łaciny i greki, aby uzyskać dostęp do mądrości świata i obcięła loki w ramach buntu przeciwko skupianiu się w jej kulturze na wyglądzie młodych kobiet, a nie na ich umysłach. Nauczyła się astronomii i geografii w czasach, gdy wyższe wykształcenie nie było dostępne dla kobiet, i została pierwszą kobietą, której pozwolono korzystać z jedynej wypożyczalni w Bostonie. (Wyjątek trwał tylko miesiąc, podczas którego wypożyczyła dwadzieścia jeden książek). W ciągu dziewięćdziesięciu lat Peabody założyła pierwsze anglojęzyczne przedszkole w Ameryce, przetłumaczyła pierwsze amerykańskie wydanie pism buddyjskich, uruchomiła pierwszą w kraju obcojęzyczną księgarnię i bibliotekę obiegową, ukuła termin Transcendentalizm zdefiniować nurt filozoficzny ogarniający Nową Anglię i przedstawił króla i królową transcendentalizmu. Będąc uosobieniem intelektualnego niepokoju i twórczego odkrywania siebie na nowo, nigdy nie wyszła za mąż — prowadziła życie, które jej młodsza siostra określiła jako „wzniosłe myślenie i proste życie”.

Cytując radę, której udzieliła jej kiedyś przyjaciółka, Peabody pisze:

Niebezpiecznym czasem dla najbardziej utalentowanych nie jest młodość. Święte zmysły geniuszu – bo wszystkie zmysły geniuszu są święte – utrzymują swego posiadacza w zasadzie bez szwanku, dopóki duchy zwierzęce i idea młodości wygasną; ale niebezpieczną porą jest wiek średni, kiedy fałszywa mądrość kusi ich, by wątpili w boskie pochodzenie snów z młodości; gdy świat do nich przyjdzie, nie ze śpiewem syreny, przed którym ostrzegają nas wszystkie książki, ale jako mądry starzec doradzający przyzwolenie na to, co jest pod nimi.

Peabody kończy przestrogą, że droga do samozadowolenia jest wybrukowana zadowolonymi towarzyszami:

Żadna istota o charakterze społecznym nie może pozostawać całkowicie poza tendencją do zniżania się do poziomu swoich towarzyszy.

Antidotum na stagnację polega zatem na otaczaniu się ludźmi o twórczej witalności. Pionierska astronom Maria Mitchell — współczesna Peabody’emu i kluczowa postać w Zastanawianie się – pięknie to wyraził dwie dekady później, zastanawiając się jak współtworzymy siebie nawzajem i odtwarzamy siebie poprzez przyjaźń: „Bez względu na stopień naszych przyjaciół, jesteśmy pod ich wpływem bardziej, niż jesteśmy tego świadomi”.

Uzupełnij pionierskim socjologiem Johnem Gardnerem sztuka samoodnowy i legendarny wiolonczelista Pablo Casals, lat 93 twórczą witalność i jak praca z miłością przedłuża życie.