Tak jak istnieją okresy przejściowe w życiu świata — mroczne okresy dezorientacji pomiędzy dwoma systemami światowymi, okresy, w których ludzkość traci zdolność pojmowania siebie i popada w chaos, aby odbudować się wokół nowej zasady organizacyjnej — w życiu każdego człowieka zdarzają się takie okresy, kiedy cały system wydaje się zapadać i zwijać się w katatonię udręki i zamętu, trudnych, choć niezbędnych dla naszego wzrostu.

W takich chwilach najodważniejszą rzeczą, jaką możemy zrobić, to poddać się procesowi, jakim jest pauza, zaufać wciąż ciemnemu miejscu, aby rozpaliło światło pochodni na nową ścieżkę i ożywiło nasz ruch do przodu w kierunku nowego systemu bytu. Poetka May Sarton wiedziała o tym, gdy w niej zaobserwowała przejmujące rozliczenie z rozpaczą że „czasami trzeba po prostu przetrwać okres depresji, aby zobaczyć, co może nieść ze sobą oświecenie, jeśli uda się go przeżyć, zwracając uwagę na to, co odsłania i czego wymaga”. James Baldwin wiedział o tym, kiedy się nad tym zastanawiał jak przetrwać najciemniejszą godzinępodkreślając, że takie czasy mogą „wymusić pojednanie między sobą a całym swoim bólem i błędami”, po drugiej stronie którego jest życie bardziej żywe.

Tego przejścia od cierpienia do poddania się nigdy nie można chcieć — można to osiągnąć jedynie poprzez gotowość, którą nazywamy pokorą. Tak twierdzi wpływowy brytyjski etnolog i antropolog kultury Roberta Ranulpha Maretta (13 czerwca 1866 – 18 lutego 1943) — pionier w badaniach nad ewolucyjnym pochodzeniem religii — do którego przemawiał w swoim inauguracyjnym wykładzie na Uniwersytecie Oksfordzkim, wygłoszonym 27 października 1910 r. pod tytułem Narodziny pokory (domena publiczna).

Marett rozważa duchową wartość takich okresów cierpienia:

Działa na każdym etapie [life] duchowa siła prądu przemiennego; energia płynie nie tylko z bieguna dodatniego, ale także z bieguna ujemnego… Czasami jednak zastrzyk życia gaśnie, a perspektywy są płaskie i ponure. W takich momentach często pojawia się ruch przeciwny, który paradoksalnie zaczyna się od pewnego rodzaju sztucznego przedłużenia i nasilenia naturalnego przygnębienia. W jakiś sposób leczone w ten sposób przygnębienie staje się brzemienne w dostęp do nowej witalności.

Powtarzając naleganie Williama Jamesa „czysto bezcielesna ludzka emocja jest nicością” — radykalne odrzucenie dualizmu kartezjańskiego, co nauka potwierdziła odkryciem uraz psychiczny jako uraz fizjologiczny i wyjaśnia, jak ciało i umysł łączą się w procesie leczenia traumy — Marett zauważa, że ​​każdy taki kryzys ducha jest „kryzysem psychofizycznym”, naznaczonym „załamaniem serca” i „utratą napięcia” zarówno w ciele, jak i umyśle, i zakorzenionym w ewolucyjnej adaptacji naszej biologii:

Organizm musi pozostawać w stanie uśpienia, podczas gdy jego utajona energia zbiera siły do ​​działania na świeżym planie. Co więcej, ważne jest, aby zauważyć, że dopóki istnieje wzrost, świeża płaszczyzna jest również wyższą płaszczyzną. Regeneracja bowiem zazwyczaj oznacza postęp, a przerwy w rytmie życia pomagają sukcesywnie powiększać jego harmonię.

Marett zauważa, że ​​zarówno święte rytuały kultur plemiennych, jak i teologiczne doktryny tak zwanych społeczeństw cywilizowanych zachęcają do tej bolesnej, ale regenerującej przerwy między biegunami ducha, jako sposobu na przekierowanie prądu z negatywnego na pozytywny – przerwy rozdzieranej strachem, na przykład paradoks transformacji polega na tym, że zawsze boimy się nawet najbardziej korzystnej zmiany, a jednocześnie przerwy, która może zamienić strach w „duchową dźwignię” umożliwiającą osiągnięcie kolejnego etapu rozwoju duchowego.

Mając na uwadze „powszechną ludzką zdolność do czerpania korzyści z przerw w życiu świeckim, które religia, jak się zdaje, sankcjonowała, a nawet narzucała we wszystkich okresach swojej historii”, Marett pisze:

Pauza jest warunkiem koniecznym rozwoju wszystkich wyższych celów, które składają się na istotę rozumną.

[…]

Dopiero gdy dni tego okresu życia poczwarki boleśnie dobiegną końca, może wyłonić się nowe i uwielbione stworzenie, które poprzez duchową przemianę zostaje obdarzone godnościami i obowiązkami [being human].

Uzupełnij o Ursulę K. Le Guin cierpienie i przejście na drugą stronę bólu i Oliver Sacks rozpacz i sens życiaa następnie ponownie odwiedź Alexisa de Tocqueville’a bezruch jako forma działania i kataklizm jako katalizator wzrostu.