W lipcu 2026 roku minęły cztery lata od pierwszego upublicznienia zdjęć wykonanych przez należący do NASA Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba (JWST), co oznacza nową erę w astronomii. Aby uczcić rocznicę najpotężniejszego teleskopu kosmicznego, jaki kiedykolwiek wystrzelono, NASA opublikowała oszałamiające zdjęcie dziwnie ukształtowanej galaktyki zwanej Centaurus A.

Znajdujący się w odległości około 11 milionów lat świetlnych Centaurus A swoją niezwykłą strukturę zawdzięcza a zderzenie dwóch galaktyk około 2 miliardów lat temu. To połączenie zapewniło galaktyce mnóstwo gazu i pyłu, surowca do intensywnego formowania się gwiazd. Dostarczyła także supermasywna czarna dziura w sercu tej galaktyki z obfitymi zasobami tej samej materii, która może zasilać i zasilać jasny i pełen przemocy region centralny, lub aktywne jądro galaktyczne (AGN), gdy ten centralny obszar wyrzuca potężne, szybkie strumienie plazmy.

Chociaż galaktyka ta jest znacznie bliżej nas niż wiele wczesnych galaktyk, które JWST badał w ciągu czterech lat swojej działalności, nie oznacza to, że jest mniej użyteczna. W rzeczywistości dzięki ultraczułemu widzeniu w podczerwieni JWST był w stanie zajrzeć do serca i wewnętrznego funkcjonowania Centaurus A jak żaden wcześniejszy teleskop.

„Żaden teleskop nie opowiada całej historii” – Shawn Domagal-Goldman, dyrektor oddziału Astrofizyki w siedzibie NASA w Waszyngtonie, – napisano w oświadczeniu. „Odkrycia powstają z biegiem czasu, a nowe obserwatoria rozwijają się w oparciu o fundamenty stworzone przez wcześniejsze misje. JWST stanowi najpotężniejszy jak dotąd krok naprzód, otwierając okno na długości fal i szczegóły, które nigdy wcześniej nie były dostępne.

„Dzięki temu astronomowie mogą badać struktury i procesy, których inne teleskopy nie są w stanie dostrzec”.

Kluczem do nowego widoku Centaurusa A, jaki był w stanie dostarczyć JWST, jest potężna wizja w podczerwieni z teleskopu kosmicznego. Gęsty pył otaczający serce tej galaktyki blokuje światło widzialne Kosmiczny Teleskop Hubble’a wcześniej się na nim opieraliśmy. Światło podczerwone jest w stanie przedostać się przez gęste warstwy gazu i pyłu.

Obecnie na emeryturze Kosmiczny Teleskop Spitzera wcześniej badał Centaura A w podczerwieni, ale chociaż mógł rozróżnić większe struktury w galaktyce, brakowało mu mocy obserwacyjnej umożliwiającej rozróżnienie pojedynczych gwiazd i drobniejszych szczegółów.

Jednak mimo że JWST potrafił z niej skorzystać MIRI (Przyrząd średniej podczerwieni) i NIRCam (Kamera bliskiej podczerwieni) do badania Centaura A jak nigdy dotąd, wciąż pozostają do rozwiązania tajemnice dotyczące tej struktury.

Na przykład na zdjęciu MIRI Centaura A, obok świecących gwiezdnych żłobków, w których rodzą się nowe gwiazdy i wyrzucają do otoczenia gaz i pył, widoczny jest ciekawy obiekt w kształcie litery S. Naukowcy wciąż nie wiedzą, jak powstała ta struktura i czy aktywna czarna dziura w sercu Centaurusa A odegrała rolę w jej powstaniu.

Obrazy Centaura A wykonane z JWST ujawniają wiele na temat roli centrum tej galaktyki czarna dziura odgrywa rolę w kształtowaniu jego morfologii. Na przykład JWST był w stanie zaobserwować, jak szybko poruszający się zjonizowany gaz jest wypychany na zewnątrz w wyniku aktywności czarnej dziury. Dane JWST ujawniły także cieplejszy wodór cząsteczkowy w wypaczonym i wirującym dysku w pobliżu serca Centaurusa A.

Dane te wydają się pokazywać, w jaki sposób centralna czarna dziura w galaktyce może wywoływać napady intensywnego formowania się gwiazd w wyniku kondensacji gazu i pyłu, ale także w jaki sposób kosmiczni tytani mogą narodziny gwiazdy kaskaderskiej i „zabijają” swoje galaktyki macierzyste, usuwając surowiec potrzebny w procesie powstawania gwiazd.